Een dubbeltje op z'n kant

Gepubliceerd op 7 juli 2017
Een dubbeltje op z'n kant

Ferdi Bekken, onderzoeker bij Fier, over armoede en schulden in de opvang.

Ferdi 3

Aanpak financiƫle problematiek in vrouwenopvang vraagt om meer dan aanpassen regels

Gisteren is het rapport “Vrouwen in de knel” uitgekomen. Dit onderzoek van de Nationale Ombudsman is mede gestart na signalen vanuit Fier. Deze hadden betrekking op de bureaucratie rondom het regelen van inkomen, de afwikkeling van eigen bijdragen en de financiële gevolgen die de diverse regelingen hebben voor vrouwen in de vrouwenopvang. De belangrijkste conclusie van het rapport is dat de uitvoeringspraktijk van wet- en regelgeving rond sociale en financiële voorzieningen niet goed aansluiten op het dagelijkse leven van deze vrouwen. Deze conclusie is een belangrijke stap om die knelpunten aan te pakken.

Er is echter meer aan de hand.
Het is echter niet alleen de uitvoeringspraktijk van de wet- en regelgeving die de financiële situatie voor veel meiden en (jonge) vrouwen in de opvang ingewikkeld maakt. Bij deze groep speelt vaak gedrags- en/of systeemproblematiek die geregeld hand in hand gaan met financiële problemen. Zo zien we bijvoorbeeld:
1) Buitenlandse slachtoffers van mensenhandel, vrouwen die op jonge leeftijd zijn uitgehuwelijkt en meiden en vrouwen (uit eerculturen) die volledig geïsoleerd zijn opgegroeid, die het financiële systeem in Nederland niet kennen en soms pas in de opvang voor het eerst geld in handen krijgen;
2) Meiden en (jonge) vrouwen die slachtoffer zijn van huiselijk en/of eergerelateerd geweld die hun thuissituatie per direct moest ontvluchten, al hun bezittingen hebben moeten achterlaten en die vaak geen toegang hebben tot hun eigen geld en bankrekening;
3) Slachtoffers van loverboys/pooiers die jarenlang financieel zijn misbruikt en verschillende telefoonabonnementen en auto’s op hun naam hebben staan;
4) Jonge meiden waarvan de ouders onder bewind staan of in de schuldsanering zitten, nooit geleerd hebben (verstandig) met geld om te gaan en niet worden gestimuleerd om een goede opleiding te volgen.

Onderzoek richt zich steeds meer op de gedragspsychologische kant van het ontstaan en de gevolgen van schulden van mensen in de schuldhulpverlening. Daaruit kunnen we concluderen dat gedrag een grote invloed heeft op het ontstaan van financiële problemen (deze kunnen bijvoorbeeld ontstaan doordat mensen depressief raken na een traumatische ervaring en daardoor hun post niet meer open maken met alle gevolgen van dien), maar ook andersom: financiële problemen hebben een zeer grote invloed hebben op het gedrag (de financiële problematiek zorgt voor veel stress, wat kan leiden tot een depressie). Door een combinatie van problemen op diverse levensdomeinen kunnen kleine missers op financieel gebied desastreuze gevolgen hebben.

Vanwege de link tussen financiële problemen en gedrag verdient het aanpakken van armoede en schulden in de hulpverlening meer aandacht. Onderzoek van Mullainathan en Shafir in 2013 laat zien dat financiële stress een flink gedeelte van de bandbreedte van mensen in beslag neemt. Stress staat het verwerken van trauma’s in de weg, omdat mensen zich minder op hun behandeling kunnen richten. Ten tweede blijkt uit onze interviews dat financiële zelfredzaamheid een droom is voor een deel van de cliënten in de opvang. Het geeft ze een gevoel van trots en onafhankelijkheid en verkleint tevens de kans op revictimisatie; als ze op hun eigen benen kunnen staan, vallen zij minder snel terug in een afhankelijkheidspositie. Een vrouw verwoordde dit als volgt: “Het geeft me heel veel meer zelfvertrouwen en kracht. Het gevoel van: I can rule the world! Maar weet je, ik kan het! En ik kan dan ook voor mijn kinderen een voorbeeld zijn.”

De oplossingen die in het rapport van de Nationale Ombudsman worden geschetst zijn een stap in de goede richting. Deskundigheidsbevordering, scholing van medewerkers en kennis omtrent wet- en regelgeving zijn zeer belangrijk. Ook kunnen in overleg met de gemeente concrete afspraken worden gemaakt om te komen tot maatwerkoplossingen.

Maar er is meer nodig. Inzicht in (gedragspsychologische) oorzaken en gevolgen van armoede en schulden problematiek van deze specifieke doelgroep is belangrijk om de financiële problemen effectief aan te kunnen pakken. Daarnaast is er voor deze doelgroep kennis nodig over good practices om hulpverleners handvatten te geven waarmee ze cliënten met financiële problemen op een effectieve manier kunnen helpen. Met het project ‘Armoede en schulden’ werken wij hieraan. Fier brengt de financiële levensverhalen van meiden en (jonge) vrouwen in de opvang in beeld en we ontwikkelen een werkwijze voor de (gewelds)hulpverlening die hierop aansluit. Zodat we de droom van cliënten over financiële zelfredzaamheid kunnen helpen waarmaken.