Tachtig en verkracht

Gepubliceerd op 12 april 2018
Tachtig en verkracht

Ongeveer een jaar geleden vertelde mijn goede vriend André me over zijn moeder. Tweeënnegentig jaar en seksueel misbruikt in het verzorgingshuis waar ze woonde.

Hij vertelde over hoe ze dementeerde, over dat ze soms zelf zei dat ze gek was. En bang. Over hoe hij en zijn broer al die tijd de signalen van het misbruik hadden gemist. ‘We bleven maar zeggen dat ze op een veilige plek was’, vertelde hij me, ‘terwijl zij maar bleef zeggen dat ze daar weg wilde. Ze was bang, maar kon niet precies aangeven waarom. We hebben haar eigenlijk vreselijk in de steek gelaten.’ Ik heb zijn moeder gekend; een hartelijke, lieve vrouw, altijd goed verzorgd en keurig gekleed. En dan dit. Hoe machteloos moet ze zich hebben gevoeld? Hoe in de war en onzeker?
Dit verhaal staat niet op zichzelf. Het toeval (?) wil dat het Centrum Seksueel Geweld Friesland in diezelfde periode binnen tien maanden tijd vijf verkrachtingsslachtoffers van boven de zestig kreeg aangemeld. Kwetsbare ouderen die bijna allemaal op een of andere manier afhankelijk waren van de hulp van derden. Het oudste slachtoffer was drieënnegentig.
 
Cijfers die niemand had verwacht. Seksueel geweld bij ouderen is namelijk nog altijd een groot taboe, ook onder professionals. Daar wilden we wat mee, maar dat bleek ingewikkelder dan gedacht. Het heeft ons driekwart jaar gekost om iemand te vinden die wilde spreken op een door ons georganiseerd symposium over dit onderwerp. Geriaters, verpleegkundigen, prominente deskundigen op het gebied van seksueel geweld; niemand durfde het aan om over seksueel misbruik bij ouderen te komen praten. Zelfs een bekend arts, die onder andere in landelijke media schreef over misstanden in verpleeghuizen, bedankte voor de eer (‘Mijn onwetendheid is veelzeggend’).
 
Hoe kan het zijn dat we hier in Nederland zo weinig aandacht voor hebben? Dat we onze ogen hier zo voor sluiten? Willen we het niet zien omdat het zo onvoorstelbaar is? Tachtig en verkracht; past inderdaad niet lekker in ons wereldbeeld. Maar moeten we er dan maar niets mee doen? Moeten we dan maar beweren dat het allemaal niet zo ernstig is, dat het allemaal wel meevalt?
 
Maar het valt niet mee. De cijfers zijn er. Geen toeval. En hoe meer ik erover praat, hoe meer verhalen ik hoor. Geen ver van m’n bed, maar ongelooflijk dichtbij. Ik zou iedereen willen uitnodigen om eens na te denken over: wat nu als dit met mijn geliefde gebeurt?  
Wat nu als het mijn eigen oma was overkomen? De oma die het laatste jaar van haar leven in een verzorgingshuis doorbracht. De oma die dementeerde en, als ik haar bezocht, niet meer precies wist ‘van wie ik er nu eentje’ was. De oma die op haar tachtigste verjaardag binnen twee minuten de hele bovenste rij van een doos Merci op had, omdat ze was vergeten dat ze net een chocolaatje had gegeten. De gedachte dat iemand haar in deze kwetsbaarheid zo vreselijk zou hebben misbruikt en vernederd, en het idee dat niemand haar zou geloven, niemand haar zou helpen, maakt me misselijk.
Ik denk aan mijn ouders. Die nu weliswaar nog lekker kwiek zijn en prima van zich af kunnen bijten, maar hoe is dat over een aantal jaren als ze zijn overgeleverd aan de zorg van anderen?

En wij dan? Jullie, de lezers van deze blog en ik. Over, pak ‘m beet, dertig, veertig jaar, samen in dat verpleeghuis. Kwetsbaar, fragiel, lang niet meer zo sterk als nu. Wankel, afhankelijk, verward. Onzeker over wie we kennen, wie we zijn en wat we willen. Vastgepakt door vreemde handen, op een bed geduwd, ontkleed en misbruikt. Iemand die ons influistert dat het zo hoort, dat het niet erg is, dat we gewoon even mee moeten werken en dat het dan zo voorbij is. Onteerd in de meest kwetsbare periode van ons leven. Op het moment dat de wereld juist het meest veilig had moeten zijn.
Ik wil het niet. Voor mijn ouders niet, voor mezelf niet, voor niemand niet.

Het is tijd dat we onze ogen openen en dit onderwerp met dikke vette letters op de kaart zetten.

Ellen de Ruiter
Communicatieadviseur Fier
Het Centrum Seksueel Geweld Friesland is een initiatief van Fier en het Medisch Centrum Leeuwarden.

Nog deelnemen aan het symposium op 19 april? Kijk hier.

Bekijk hier het hele verhaal van André: https://www.fier.nl/kennis-en-expertise/ouderenmishandeling
Nog een weg te gaan, Stand van zaken aanpak ouderen-mishandeling eind 2017, Regioplan