Mensenhandel. Wat doe jij?

#mensenhandelwatdoejij

In Nederland komen dagelijks duizenden professionals in aanraking met jongeren tijdens hun werk. Misschien ben jij daar één van. Weet jij wat je kunt doen als mensenhandel voor je neus gebeurt? Op deze pagina vind je materialen die jou helpen om mensenhandel te herkennen en wat je kunt doen om slachtoffers te helpen en uitbuiting te voorkomen.

‘Die ene sportleraar of die ene jongerenwerker. Eén iemand kan het verschil maken. Omdat hij ziet dat het niet goed met je gaat en geen genoegen neemt met: ‘’Ja hoor, alles is oké.’’ Omdat hij niet in de stress schiet als hij je verhaal hoort en geen domme dingen roept als: ‘’Je kon toch weggaan?!’’’ – Boyan, 18 jaar

Mensenhandel. Wat doe jij?

Om je op weg te helpen hebben we verschillende tools beschikbaar gesteld waarmee je leert hoe je mensenhandel kunt herkennen, hoe je slachtoffers kunt helpen als je uitbuiting signaleert en hoe je mensenhandel kunt voorkomen. Handig en belangrijk voor jezelf, maar ook voor je collega’s. Je vindt de tools hieronder.


Je kunt de factsheet hier downloaden. Tip: print de factsheet en hang hem op je werk op!

De aanpak van criminele en seksuele uitbuiting onder jongeren begint met bewustwording en signalering. Hiervoor ontwikkelden Noord-Holland Veilig en Fier BUIT voor professionals. Een beknopte en praktische e-learning voor professionals die met jongeren werken: op school, op straat, in de zorg of waar dan ook. Volg de e-learning hier.

Fier ontwikkelde een uitgebreide, praktijkgerichte en zeer afwisselende e-learning over seksuele en criminele uitbuiting. Professionals kunnen deze in hun eigen tempo volgen. Zodoende krijgen ze gedegen kennis en handvatten over het herkennen van mensenhandel, het voorkomen en stoppen daarvan en het organiseren van hulp voor slachtoffers. De e-learning maakt ook onderdeel uit van de door Fier aangeboden online training over mensenhandel (webinar én e-learning). De eerstvolgende online training vindt plaats op 3 oktober 2024. Er geldt een open inschrijving. Voor meer informatie en inschrijven klik je hier.

Voor meer informatie over de e-learning én aanbod op maat mail je naar elearningmensenhandel@fier.nl

De gevolgen van mensenhandel kunnen groot zijn. Docenten en andere onderwijsprofessionals kunnen scholieren beschermen door signalen eerder te herkennen en het thema in de klas te bespreken. Het Centrum Kinderhandel en Mensenhandel (CKM), onderdeel van Fier, ontwikkelde samen met het Rode Kruis lesmateriaal om onderwijsprofessionals van middelbare scholen hierbij te ondersteunen. Ook is er BUIT in de klas, een lespakket gemaakt voor en door jongeren vanaf 10 jaar met als doel uitbuiting te voorkomen en jongeren weerbaarder te maken tegen uitbuiting.

Mensenhandel. Wat is het?

Een mensenhandelaar dwingt zijn slachtoffer om seks (met anderen) te hebben of criminele feiten te plegen, met de bedoeling daar zelf beter van te worden. Bijvoorbeeld door er geld aan te verdienen. We noemen dit seksuele en criminele uitbuiting. Onder mensenhandel vallen daarnaast arbeidsuitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering, maar deze pagina richt zich op seksuele en criminele uitbuiting bij jongeren.

Mensenhandel. Wat deden zij?

Davina. Docent Wiskunde

‘In het landelijke plaatsje waar ik woon en werk, dacht ik niet dat zoiets kon gebeuren. Maar het bleek ook daar voor te komen. Een wake-up call! Ik ben er nu meer gespitst op tijdens mijn werk op school.’

Hassan. Jeugdhulpverlener

'Veel mensen kunnen zich niet voorstellen dat er mensen zijn die kinderen misbruiken. Die kinderen inzetten voor seks of criminaliteit om daar grof aan te verdienen. Wij zien wat de jarenlange gevolgen daarvan zijn voor de slachtoffers. Dus hoe eerder het stopt, hoe beter.'

Sander. Receptionist hotel

‘Je wilt de privacy van je gasten natuurlijk respecteren. Maar toen er laatst een nerveus jong meisje met een oudere man naar een kamer vertrok, vertrouwde ik het niet. Ik heb met mijn collega’s overlegd en we hebben de politie erbij gehaald. Het bleek inderdaad niet te kloppen.’

Mensenhandel. Wat weet jij?

Een mensenhandelaar dwingt zijn slachtoffer om seks (met anderen) te hebben of criminele feiten te plegen, met de bedoeling daar zelf beter van te worden. Bijvoorbeeld door er geld aan te verdienen. We noemen dit seksuele en criminele uitbuiting. Onder mensenhandel vallen daarnaast arbeidsuitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering.

De mensenhandelaar kan verschillende vormen van dwang gebruiken. Sommige vormen zijn duidelijk herkenbaar, zoals dreiging met of gebruik van geweld. Dwang kan ook subtieler zijn. Zoals misbruik maken van de kwetsbare positie van een slachtoffer dat heel jong is, dat psychische problemen of een licht verstandelijke beperking heeft of dat andere problemen zoals schulden heeft. Vaak worden er ‘mooie’ beloftes gedaan en hebben slachtoffers hierbij niet in de gaten dat zij worden misleid of gemanipuleerd.

Is een slachtoffer minderjarig? Dan wordt automatisch geacht dat sprake is van dwang. Dwang hoeft dan dus niet apart te worden aangetoond.

Mensenhandel en uitbuiting zijn hetzelfde, maar de terminologie wordt vaak door elkaar gebruikt. Mensenhandel bestaat uit verschillende vormen van uitbuiting: seksuele uitbuiting, criminele uitbuiting, arbeidsuitbuiting en gedwongen orgaanverwijdering.

Seksuele uitbuiting is strafbaar als een van de vormen van mensenhandel. De pleger dwingt iemand tot seksuele handelingen (online) met het oogmerk hier zelf financieel beter van te worden. De pleger zet geweld of chantage in of maakt misbruik van de kwetsbaarheid van het (minderjarige) slachtoffer.

Criminele uitbuiting is strafbaar als een van de vormen van mensenhandel. Iemand dwingt een ander tot het plegen van strafbare feiten (online) met de bedoeling daar zelf financieel beter van te worden. Het kan hierbij gaan om uiteenlopende vormen van criminaliteit, zoals diefstal, cybercrime, drugshandel en geweldsdelicten. Vaak is de uitbuiter onderdeel van een groter crimineel netwerk, of wordt de uitbuiter zelf ook uitgebuit. 

Ja, uitbuiting vindt zeker online plaats. Jongeren communiceren vooral online; internet is een essentieel onderdeel van hun leven en sociale media zijn niet meer weg te denken. Uitbuiters weten dat ook. Ze verleiden en ronselen jongeren online, chanteren en bedreigen ze met bijvoorbeeld naaktbeelden en weten precies hoe ze grip moeten krijgen op jongeren. Vervolgens worden jongeren uitgebuit voor de prostitutie of andere illegale activiteiten. Wat dus ook online plaats kan vinden. Denk aan voorbeelden als het gedwongen verrichten van seksuele handelingen voor de webcam, of het plaatsen van naaktbeelden op sites als OnlyFans. Ook criminele handelingen vinden soms deels of volledig online plaats. Denk aan fraude of het oplichten van bedrijven of personen.

Mensenhandel bij jongeren is vaak lastig te herkennen. Dat komt doordat uitbuiting zich vaak verborgen afspeelt, slachtoffers bang zijn, zich schamen en zichzelf niet altijd als slachtoffer zien. Ook zijn jongeren volop in ontwikkeling en is het soms lastig om pubergedrag te onderscheiden van signalen van uitbuiting. Soms zegt je intuïtie dat er iets mis is met een jongere. Dat gevoel is een waardevol eerste signaal. Wees ook alert op andere signalen, zoals wanneer een jongere zich plotseling anders gaat gedragen of kleden. Jongeren die extra kwetsbaar zijn, zoals jongeren uit een instabiel gezin, jongeren die een trauma en/of financiële problemen hebben, licht verstandelijk beperkt zijn of met verslavingsproblematiek kampen, lopen meer risico om slachtoffer of pleger te worden.

Signalen

  • Een verandering in bijvoorbeeld gedrag, sociale contacten, schoolprestaties en verzuim en/of het gebruik van verdovende middelen;
  • Betrokkenheid bij strafbare feiten en problemen met justitie;
  • Problemen bij financiële instellingen.

Voor meer signalen klik hier.

Kom in actie als jij vermoedt dat een jongere in de problemen zit en wordt uitgebuit. Volg de meldcode:

  1. Breng signalen in kaart.
  2. Bespreek signalen (anoniem) met collega’s of deskundigen.
  3. Bespreek de signalen met het slachtoffer (en alleen als dat absoluut veilig is ook met de ouders of verzorgers).
  4. Weeg de verzamelde informatie af en trek een conclusie.
  5. Neem een besluit: meld mensenhandel bij de zorgcoördinator mensenhandel bij jou in de regio en organiseer samen hulp.

 

Deze stappen zijn gebaseerd op de Meldcode huiselijk geweld en kindermishandeling. Het doorlopen van de vijf stappen van de meldcode kent een aantal aandachtspunten. Het landelijk coördinatiecentrum tegen mensenhandel (CoMensha) schreef daar het volgende over in hun factsheet

• Mensenhandelaren zijn vaak familieleden/vrienden/partners/bekenden (bij 68% van alle gevallen van mensenhandel in Nederland!)
• Spreek iemand alleen indien nodig via een externe tolk
• Ook mannen worden slachtoffer, ook van seksuele uitbuiting
• Let extra op eigen veiligheid, die van het slachtoffer en diens familie
• Mensen zien zichzelf niet altijd als slachtoffer
• Mensenhandel en mensensmokkel zijn niet hetzelfde!
• Buitenlandse slachtoffers hebben vaak weinig kennis van hun rechten en weinig vertrouwen in de politie

‘Straks verlies ik de vertrouwensband.’ ‘Wat als ik de jongere niet wil dat ik iets ga melden?’ ‘Mag ik dit wel bespreken in het kader van de AVG?’ Dit is een aantal gedachtes en drempels die je als professional kan ervaren als je vermoedt dat er sprake is van mensenhandel. Heel menselijk! Er zijn verschillende tips voor hoe je hiermee om kunt gaan. Bijvoorbeeld:

  • Forceer niets, sluit goed aan bij de jongere en bepaal samen de volgende stap.
  • Wees altijd eerlijk en transparant over wat je wel en niet kan, moet en gaat doen; doe geen beloftes die je niet waar kan maken.
  • Blijf niet in je eentje rondtobben, maar vraag (anoniem) advies bij deskundigen over wat je het beste kan doen. Neem contact op met een zorgcoördinator mensenhandel bij jou in de buurt of chat met hulpverleners van Chat met Fier.
  1. Luister goed – Dat betekent dat je je openstelt voor het verhaal van de jongere. Luister geïnteresseerd en empathisch.
  2. Forceer niet – Neem alle tijd en forceer niet. Respecteer het tempo waarin de jongere vertelt en de informatie die hij, zij of hen jou geeft.
  3. Maak er geen verhoor vanDoorvragen is prima, maar sla er niet in door. Je hoeft niet alles te weten om een beeld te krijgen.
  4. Sluit aan – Sluit aan bij waar de jongere is en wat de jongere wil. Peil diens behoefte. Probeer samen in te schatten wat de beste vervolgstap is.
  5. (Ver)oordeel nietHeel belangrijk: geef geen oordeel! Stel geen vragen waarin een oordeel verstopt zit, of waarbij de jongere het gevoel krijgt dat jij er een oordeel over hebt.
  6. Begrijp de angst en onderschat die nietVeel slachtoffers zijn gemanipuleerd door hun uitbuiter en daardoor bang. Neem de angst serieus en kijk tegelijkertijd hoe je de jongere kan geruststellen.
  7. Wees eerlijk en transparantBelangrijk is dat je altijd eerlijk en transparant blijft in wat je doet of niet doet. Doe daarom alleen beloftes die je echt kan waarmaken.
  8. Bepaal samen de volgende stapUiteindelijk wil je dat er een volgende stap gezet wordt. Tegelijkertijd wil je blijven aansluiten bij wat de jongere echt wil! Vind de juiste balans.
  9. Wees voorzichtig met termenProbeer weg te blijven van termen en labels (zoals dader en slachtoffer) en bespreek vooral de zorgen.

Zorgcoördinatoren mensenhandel. Elke provincie heeft een zorgcoördinator mensenhandel. Op www.comensha.nl/voor-professionals/zorgcoordinatoren vind je per provincie contactgegevens van een zorgcoördinator bij jou in de buurt.

Veilig Thuis. Twijfel je of het gaat om huiselijk geweld, kindermishandeling of uitbuiting, dan kun je overleggen met Veilig Thuis via 0800-2000 of www.veiligthuis.nl.

Chat met Fier.
Slachtoffers van seksuele uitbuiting, maar ook omstanders en professionals, kunnen online anoniem contact opnemen met hulpverleners van Chat met Fier via www.chatmetfier.nl.

Keerpunt. Slachtoffers van criminele uitbuiting, maar ook omstanders en professionals, kunnen online anoniem contact opnemen met het chatteam van Keerpunt via www.keerpunt.chat.

Centrum Seksueel Geweld (CSG). Als je te maken krijgt met een slachtoffer van seksueel geweld en vragen hebt, kun je contact opnemen met het CSG bij jou in de buurt. Contactgegevens vind je via www.centrumseksueelgeweld.nl/contact.

Politie.
Elke politie-eenheid heeft een eigen AVIM (Afdeling Vreemdelingenpolitie, Identificatie en Mensenhandel). Met deze afdeling kun je contact opnemen als je signalen van online seksuele uitbuiting wilt melden of als een slachtoffer aangifte wil doen. Bel naar 0900-8844 en vraag naar het Team Migratiecriminaliteit en Mensenhandel. Bij spoed bel je altijd 112!

Ja, er is online hulp voor jongeren. Jongeren die te maken hebben met seksuele en criminele uitbuiting zijn er soms (nog) niet aan toe om hulp te vragen in hun omgeving. Uit onderzoek blijkt dat jonge slachtoffers vaak al een jaar in een onveilige situatie zitten voordat ze iets durven te ondernemen. Anonieme online hulp biedt vaak een oplossing om de eerste stap naar hulp te zetten. Als professional kun je jongeren wijzen op Chat met Fier (anonieme chat voor alle vragen of zorgen over uitbuiting) of Keerpunt (anoniem hulpplatform voor vragen of zorgen over criminele uitbuiting). Op beide hulpplatformen kun je ook als professional terecht.

Andere platformen waar jongeren terecht kunnen zijn:

Helpwanted
Als iemand je chanteert met naaktfoto’s of -video’s is dat niet jouw schuld. De persoon die jouw beelden verspreidt, of wil verspreiden, is fout. Maak jij dit mee, of heb je andere vragen over online veiligheid? Ga naar www.helpwanted.nl. Hier kun je anoniem advies vragen en hulp krijgen.

Meld Misdaad Anoniem
Weet jij iets over criminele activiteiten? Heb je iets gezien of herken je iemand op beelden? Dan is dat waardevolle informatie die er toe kan leiden dat daders worden opgespoord en criminaliteit wordt gestopt. Maar wanneer de dader jou kent, voel je je misschien niet veilig om met naam en toenaam te melden. Daarom is er M. Bij M. meld je misdaad anoniem. Bel 0800-7000 of meld het online via www.meldmisdaadanoniem.nl.

Slachtofferhulp Nederland
Slachtofferhulp Nederland helpt slachtoffers en nabestaanden van een strafbaar feit. Ook helpt ze getuigen en andere betrokken personen. De hulp is gratis. Ze kunnen bijvoorbeeld informeren over en begeleiden tijdens het strafproces. En vertellen wat je rechten zijn. Lees meer op www.slachtofferhulp.nl.

Mensenhandel. Waar ben je bij?

3 oktober 2024 – Landelijke training (webinar plus e-learning) Mensenhandel (open inschrijving)
Najaar 2024 – Verschillende besloten trainingen aan professionals in Rotterdam-Rijnmond en Noord-Holland
Voor aanbod op maat in gehele land: elearningmensenhandel@fier.nl 

Deze pagina is onderdeel van de campagne #mensenhandelwatdoejij en is mede mogelijk gemaakt door een bijdrage van Stichting Achmea Slachtoffer en Samenleving (SASS).