chat

Sexting onschuldig?

Gepubliceerd op 4 september 2018
Sexting onschuldig?

Vandaag veel aandacht in de media voor een oproep van de politie aan tieners om geen naaktfoto's te delen. Het aantal meldingen van slachtoffers is flink toegenomen en de gevolgen kunnen groot zijn. Ook bij Fier zien we de grote gevolgen die sexting kan hebben op het leven van jongeren. We schreven er eerder dit artikel over.

Een beetje zenuwachtig zitten ze samen op de bank in de televisiestudio in Hilversum. Stephanie en Claudia zijn te gast in de Puber Kookshow van Paul de Leeuw en vertellen - vermomd met pruik, zonnebril en een dikke laag make-up - waarom ze bij Fier in de opvang verblijven en er behandeling krijgen. Het antwoord: sexting en de gevolgen daarvan.

Sexting is het maken en versturen van seksueel getinte berichtjes, foto’s of filmpjes. Materiaal dat vervolgens heel gemakkelijk (door anderen) kan worden verspreid. Een ‘Dave-Roelvinkje’ noemt Paul de Leeuw het, verwijzend naar de beruchte zaak rondom bekende Nederlander Dave Roelvink. Heel Nederland was toen getuige van een filmpje waarin Dave werd gepijpt door een meisje. Het filmpje werd door vrienden van Dave ingezet om de ouders van het meisje te chanteren. Claudia en Stephanie hebben soortgelijke ervaringen.

‘Ik had afgesproken met een jongen toen ik dertien was’, vertelt Claudia aan Paul. ‘We hadden seks. Een tijdje daarna kreeg ik via iemand anders een filmpje toegestuurd waarop alles te zien was. Het filmpje was door de jongen met wie ik seks had gehad via Twitter verspreid. Ik heb nooit geweten dat hij me filmde. Alles was zo goed zichtbaar. Shit, dacht ik, wat moet ik doen? Mijn ouders wisten het ook al, zij werden gebeld door iemand van school. Ze waren heel erg verdrietig.’

Dan Stephanie. Zij stuurde naaktfoto’s van zichzelf via Messenger naar een jongen met wie ze al een tijdje contact had. Wat ze niet wist, was dat er in werkelijkheid een wraakzuchtig meisje achter dit profiel zat die de foto’s verspreidde via Twitter. Stephanie: ‘Mijn Twitternaam werd erbij vermeld, dus iedereen wist dat ik het was - ook al stond mijn gezicht er niet op. Ze noemden me hoer en slet. En iedereen retweette het bericht. Ik dacht dat ik een vriend had, iemand die ik kon vertrouwen. Op school en in de buurt werd ik heel erg gepest. Ik wilde alleen maar dat iemand me aardig vond.’

PROOI
Inderdaad. Sexting. Dat kan nogal wat gevolgen hebben. Want eenmaal met je blote lichaam op foto of video, ben je een prooi en een onderwerp van spot voor iedereen die kwaad wil. Maar waarom doen jongeren het eigenlijk? Johannes Dijkstra is teamleider bij Fier en ziet veel jongens en meiden die kampen met de gevolgen van sexting. Volgens hem zijn jongeren die naaktfilmpjes en foto’s van zichzelf maken grotendeels op zoek naar aandacht, bevestiging. Zaken die je sowieso nodig hebt op die leeftijd. ‘Je kunt het vergelijken met een meisje dat foute jongens opzoekt’, zegt Dijkstra. ‘Zo zijn er ook jongens en meiden die bewust pikante foto’s van zichzelf rondsturen. Ze weten dat dit gevaarlijk kan zijn, maar ze doen het toch. Iets wat niet mag, is leuk. Het is net als met alcohol, dat kan ook uit de hand lopen - met comazuipen, bijvoorbeeld. Maar in dat geval pompen ze je maag leeg en heb je drie dagen hoofdpijn. Ook ver over de grens, maar dan is het wel klaar. Bij sexting is dat anders. Die foto’s gaan niet meer weg.’

Volgens Iva Bicanic, coördinator van het Landelijk Psychotraumacentrum UMC Utrecht en het Centrum Seksueel Geweld, hoort sexting bij de “normale” seksuele ontwikkeling die jongeren anno nu doormaken. ‘Zo’n veertig procent van de jongeren heeft wel eens een sexy foto van zichzelf naar een ander gestuurd. Meestal gaat het goed, en is het leuk en spannend. Maar wat leuk begint, kan ook ontzettend dramatisch aflopen. Als iemand de beelden ongewenst verspreidt of daarmee dreigt.’
 
CHANTAGEMIDDEL
Naaktfoto’s en -filmpjes zijn volgens Dijkstra en Bicanic een veelgebruikt chantagemiddel. Ze worden meer dan eens ingezet om jongeren te dwingen tot meer seksuele handelingen. We zien zelfs dat mensenhandelaren jongeren door dreiging en manipulatie afhankelijk maken en hen vervolgens seksueel uitbuiten. Sociale media, zoals Facebook, Twitter, Snapchat, Instagram, Kik en WhatsApp, worden gebruikt om in contact te komen met (potentiële) slachtoffers. Slachtoffers worden bedreigd met het openbaar maken van seksueel expliciete foto’s en filmpjes, hun accounts worden gehackt, hun familie en vrienden worden bedreigd. Dijkstra: ‘Jongeren zijn extreem gevoelig voor chantage. Naaktbeelden zijn het perfecte middel om iemand te dwingen iets te doen. Jongeren worden op deze manier continu over hun eigen grenzen geduwd.’ Bicanic: ‘Neem de jongen van veertien die twijfelt over zijn geaardheid. Hij gaat op internet een beetje zoeken en komt in contact met een man die al veel ervaring heeft op dit gebied en zich opwerpt als mentor van de jongen. Ondertussen verleidt hij de jongen tot allerlei handelingen voor de webcam. De filmpjes worden opgeslagen en, hup, hij heeft chantagemateriaal. “Heb seks met me of ik vertel je ouders dat je homo bent. Heb seks met mijn vrienden of ik laat je ouders de beelden zien”. Dit is natuurlijk enorm schaamtevol voor een jongen van veertien. Je wilt echt niet dat je ouders op film zien hoe jij masturbeert.’ 

PUBERBREIN
O die onwetendheid toch. Als we jongeren beter voorlichten op dit gebied, voorkomen we veel schadelijke taferelen. Toch? Bicanic: ‘Was het maar zo gemakkelijk. Vrijwel iedere jongere weet dat sexting een risico kan zijn - er wordt over dit onderwerp veel voorlichting gegeven op scholen. Toch doen ze het. Puur omdat ze zich op dat moment bijvoorbeeld veilig wanen in een relatie. Een meisje is intens verliefd en stuurt haar vriendje wat foto’s van haar blote borsten. Het is leuk, spannend, vrijwillig. En het is het puberbrein dat nog niet helemaal de gevolgen van haar handelingen kan overzien. Jongeren hebben nog weinig levenservaring opgebouwd om bepaalde situaties goed in te schatten. En na een tijdje blijkt het vriendje toch niet de liefde van haar leven en wil het meisje de verkering uitmaken. Zo’n jongen zegt dan: als jij nu niet hier komt en me pijpt, hang ik jouw foto’s door de hele school.’ Dijkstra: ‘Jongeren beseffen vaak niet dat een intieme foto van jezelf kan blijven opborrelen. Ga je naar een andere school en hup, daar is-ie weer. Het is een beetje als honig; het blijft aan je plakken. Helemaal als anderen merken dat je gevoelig bent voor pesterijen. Er wordt onder jongeren altijd getest: hoe weerbaar ben je?’

RAMPSCENARIO’S
Jongeren die gechanteerd worden met hun eigen naaktbeelden zitten klem, zegt Bicanic. ‘Ze kunnen letterlijk geen kant meer op. Jongeren willen gewoon normaal zijn, niet op internet rondgaan als hoer of slet. Want dat is vaak wat er gebeurt: het slachtoffer krijgt de schuld en niemand spreekt de verspreider aan op zijn of haar grensoverschrijdende gedrag.’ Het zijn volgens Bicanic vooral de rampscenario’s in het hoofd van de pubers – de plaatjes van wat er allemaal mis kan gaan – die traumatiserend werken. ‘Alleen al het idee dat een ander pikant beeldmateriaal van je heeft en er iets vervelends mee van plan is, werkt verlammend. Dit zijn zeer beschadigende ervaringen. Slachtoffers van sexting zijn bang voor stigmatisering. Ze denken: ik moet de rest van mijn leven met een zak over mijn hoofd lopen. Iedereen zal me uitlachen en me een domme kip vinden. Die angst om anders te zijn en een stigma te krijgen, dat is een ramp voor jongeren. Je lichamelijke integriteit is geschaad, je hele sociale leven staat op het spel. Je vrienden, je klasgenoten; wat als zij dat filmpje zien waarop jij jezelf vingert? Voor deze jongeren voelt dit levensbedreigend. Ze willen het liefst weg van deze wereld, uit het zicht van iedereen die hen kan uitlachen en beoordelen. We zien jongeren die vanwege deze angst niet meer naar school durven, somber zijn, suïcidaal worden.’ Bicanic spreekt zelfs van jongeren die een posttraumatische stressstoornis (PTSS) overhouden aan hun sexting-avontuur. Zij stelt dat deze jongeren dezelfde klachten kunnen krijgen als kinderen die ‘hands on’ (dus lijfelijk) seksueel geweld hebben meegemaakt.

‘Het zijn in eerste instantie vaak dit soort klachten waardoor deze jongeren bij ons in beeld komen’, zegt Dijkstra. ‘Er verandert iets in hun gedrag dat opvalt. Signalen die zeggen: er is iets aan de hand met deze jongen of dit meisje. En als we dan op onderzoek uitgaan, ja dan blijkt dat er seksueel getinte beelden van ze in omloop zijn.’
De klachten die slachtoffers van sexting aan hun ‘avontuur’ overhouden maken hen overigens nog kwetsbaarder dan ze al waren. Want, zo blijkt uit de praktijk, veel slachtoffers van sexting zijn eerder getraumatiseerd geweest, door bijvoorbeeld verwaarlozing of misbruik. Vaak is er al een negatief zelfbeeld. Johannes: ‘Sexting is meestal niet een op zichzelf staand iets. Het is niet één filmpje en that’s it. Er is vaak veel meer in de hand bij deze jongeren. We zien veel onverwerkte trauma’s. Dit gedrag komt duidelijk ergens vandaan.’

‘Een blote foto van jezelf geef je in principe niet zomaar aan iemand’, zegt ook Bicanic. ‘Je geeft iets van jezelf weg, een stukje eigen lichaam aan iemand die je vertrouwt. Jongeren met een positief zelfbeeld gaan ook positief met hun lichaam om: mijn lichaam is van mij. Maar als jij als kind al bent misbruikt, heb je geleerd dat anderen maar doen wat ze willen met jouw lichaam, en dat jij het niet kunt beschermen. Dat plaatst iemand ‘at risk’ voor herhaling.’

BEHANDELING
Fier zet tijdens de behandeling van slachtoffers van sexting in op zowel oorzaak als gevolg. Dijkstra: ‘We pakken ten eerste het huidige probleem aan. Wat speelt er nu en hoe kunnen we het systeem om de jongeren heen inzetten om hier wat aan te doen? Daarnaast kijken we naar de oorsprong van het probleemgedrag. Spelen er eerdere trauma’s? Zijn de ouders bijvoorbeeld verwikkeld in een vechtscheiding? Heeft er eerder misbruik plaatsgehad? Ook die trauma’s pakken we aan.’

Bicanic richt zich bij slachtoffers van sexting voornamelijk op het wegnemen van de negatieve mentale representaties. ‘Via EMDR leren we deze kinderen en jongeren om beter om te kunnen gaan met de rampscenario’s die door hun hoofd spelen. Het is belangrijk dat de spanning die de denkbeelden oproepen afneemt.’ Ook ouders worden begeleid. Zij weten vaak als laatste waarin hun kind verzeild is geraakt en krijgen net zo goed een klap te verwerken. Bicanic: ‘Moet je je voorstellen: zit je op donderdagavond gezellig met z’n allen voor de tv, staat er ineens politie bij je op de stoep die je vertelt dat er bij een verdachte foto’s zijn aangetroffen met jouw naakte dochter erop. Dat zijn echt kleine rampen binnen gezinnen.’

Helemaal schadevrij komen slachtoffers er meestal niet vanaf. ‘De schaamte blijft’, zegt Dijkstra. En vertrouwen in anderen blijft een issue. Bicanic: ‘Het blijft wiebelen: ben jij te vertrouwen of niet? Als ik kijk naar jonge meiden die seksueel geweld hebben meegemaakt, merk ik dat ze er elke dag rekening mee blijven houden dat hun vertrouwen geschaad kan worden. Dat zet een bepaalde druk op intieme relaties, ook vriendschappen. Heel treurig. Je kunt van alles kwijt zijn, je maagdelijkheid, je onbevangenheid, het plezier in seks. Maar het vertrouwen in de mens kwijtraken, is groots. Dat is, in mijn beleving, het ergste wat iemand je kan aandoen.’

Meer lezen over sexting en de gevolgen: Lees de column Verloren Onschuld van Fier-directeur Linda Terpstra

Bekijk ook de nieuwsberichten:
https://www.nu.nl/binnenland/5445926/politie-roept-tieners-helemaal-stoppen-met-sexting.html
https://nos.nl/artikel/2248894-politie-scherpt-advies-aan-jongeren-aan-stop-met-sexting.html

Chat met Fier

Heb je te maken met de gevolgen van sexting en vind je het moeilijk om er met iemand uit je omgeving te praten? Dan kun je anoniem je verhaal delen met een van onze hulpverleners via de chat. Zij kunnen je tips en adviezen geven: chat met Fier.

Gerelateerde artikelen

Sexting heeft grote impact op cliënten van Fier

Sexting heeft grote impact op cliënten van Fier

Veel cliënten van Fier (43%) hebben negatieve ervaringen als gevolg van sexting. Ze zijn gepest, gechanteerd of onder druk gezet. Dat blijkt uit het onderzoek naar sexting dat Fier deze zomer dee...

Lees meer