chat

Veenbrand

Gepubliceerd op 8 december 2017
Veenbrand

Linda Terpstra is voorzitter van de raad van bestuur van Fier. Iedere maand schrijft ze een column voor het Friesch Dagblad. Deze maand schrijft ze over kindermishandeling en verwaarlozing.

Veenbrand

Opgroeien in gezondheid, veiligheid en geborgenheid. Dat is het recht van ieder (on)geboren kind. In onze westerse samenleving hebben we alle mogelijkheden en middelen om onze kinderen veiligheid en de juiste zorg te bieden. Maar ondanks al onze voorzieningen groeit een op de zes kinderen op in een gezin waar het niet veilig is.

Uit onderzoek van TNO in 2010 blijkt dat een op de zes Nederlanders in de jeugd fysiek is mishandeld door de ouders of andere volwassenen. En als we kijken naar enkele andere negatieve jeugdervaringen: een op de vijf volwassenen is in de jeugd emotioneel verwaarloosd, een op de tien is seksueel misbruikt, een op de twaalf was getuige van mishandeling van moeder en een op de twintig is fysiek verwaarloosd.  
Hoe meer negatieve en traumatische ervaringen een kind heeft, hoe groter de kans is dat het later in zijn of haar leven ernstige problemen ondervindt.

Een verborgen epidemie. Zo noemen Amerikaanse onderzoekers kindermishandeling, omdat dit de basis is van veel maatschappelijke problemen. Bij kindermishandeling en huiselijk geweld denken veel mensen dat kinderen ‘er wel over heen groeien’. En dat als er geen opvallende problemen zijn, er niks aan de hand is met een kind. Maar dit niet het geval is. Kindermishandeling zorgt voor kwetsbaarheden waar je de rest van je leven last van kunt hebben.
De gevolgen van stress en trauma zijn groot. Bijvoorbeeld op de werking van de hersenen. De eerste 1001 dagen van een mensenleven zijn kwetsbaar. Vanaf de conceptie tot je tweede jaar staat alles in het teken van ontwikkeling; in die periode worden in hoog tempo belangrijke verbindingen in je hersenen gelegd. Dat maakt kleine kinderen extra gevoelig voor negatieve invloeden.
Hersenscans laten zien dat het brein van een kind dat lang verwaarloosd is een stuk kleiner is dan bij een gemiddeld kind. En er is een onderontwikkeling van de cortex te zien, het gebied in de hersenen dat informatie uit de rest van het lichaam ontvangt, analyseert en interpreteert. Dit betekent een risico op ernstige gevolgen voor de verdere ontwikkeling.

En juist deze jonge kinderen worden vaak over het hoofd gezien. Zij vallen niet op door gedragsproblemen of andere zichtbare problemen. Zij zijn vaak juist wat stiller, soms opvallend makkelijk. De gevolgen van het opgroeien in een onveilig gezin worden vaak pas zichtbaar aan het eind van de basisschool of in de puberteit. Dan gaan gedragsproblemen en psychische kwetsbaarheid de schoolprestaties en omgang met anderen in de weg zitten. Ik vergelijk het vaak met een veenbrand: de brand smeult ondergronds en het duurt een tijd voor deze aan de oppervlakte komt.

Vaak is er dan al zoveel stuk. Door de ontwikkelingsachterstand hebben deze beschadigde kinderen later een grote kans om opnieuw met geweldssituaties te maken te krijgen; als slachtoffer of als pleger. Dat zorgt ervoor dat geweld van generatie op generatie kan worden doorgegeven. Die cirkel van geweld móeten we doorbreken. In de eerste plaats door goede behandeling en begeleiding te bieden aan gezinnen waar geweld heeft plaatsgevonden. Ook aan de kleintjes. We kijken naar de hechting met de moeder en de vader, de interactie tussen hen en hoe we dit kunnen verbeteren zodat de ontwikkeling een positieve wending krijgt.
Maar het belangrijkst is dat we ons bewust zijn. Bewust zijn van de veenbrand, bewust zijn van de enorme impact van geweld. En dat we ons bewust zijn van onze eigen rol om te signaleren en verwaarlozing en geweld te stoppen. Vorige week was de nationale Week tegen Kindermishandeling. Ik wil u oproepen om in actie te komen, ook al is het ‘maar’ een onderbuikgevoel dat u heeft. Bespreek uw zorgen met de ouders. Praat met kinderen. Bied uw steun aan. En natuurlijk kunt u ook advies inwinnen bij Veilig Thuis of bijvoorbeeld bij Fier. Heb het lef.

Gerelateerde artikelen