chat

Suïcides in de jeugdhulp

Gepubliceerd op 6 november 2018
Suïcides in de jeugdhulp

De laatste tijd is er landelijk veel aandacht voor jeugdhulp en het stijgende aantal suïcides in instellingen, die vaak het gevolg zijn van een traumatisch verleden van misbruik, verwaarlozing en/of huiselijk geweld. De zorgen zijn zo groot, dat staatssecretaris Westerveld (Groen Links) hier op 3 oktober jl. kamervragen over heeft gesteld aan de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport.

Landelijke expertise- en behandelcentrum Fier speelt in op ontwikkelingen in de samenleving en leidend als het gaat om agendasetting, innovaties, professionalisering en onderzoek op het terrein van geweld in afhankelijkheidsrelaties. De organisatie denkt graag mee in de beantwoording van de kamervragen.

Heeft u het item ‘Grote zorgen over suïcidepogingen jongeren in gesloten jeugdzorg’ in Nieuwsuur, gezien?
Ja, wij hebben het gezien en zijn er van geschrokken.

Bent u het eens met de stelling in het item dat veel jongeren in de jeugdhulp niet tijdig de juiste hulp krijgen? Zo nee, waarom niet? Zo ja, welke actie gaat u ondernemen?
Wij realiseren ons dat kinderen vaak niet de juiste hulp krijgen in het huidige systeem van jeugdhulp. Ze krijgen vaak wel hulp, maar vanuit het verkeerde principe. Namelijk ‘stepped care’; starten met lichte hulp en als dat niet werkt, wat zwaardere hulp naar nog zwaarder enzovoort. Het effect is dat kinderen van de een naar de ander worden doorgeplaatst en dat helpt hen niet. Wij zullen er alles aan doen om het ‘stepped care-principe’ om te buigen naar het ‘matched care-principe’. Direct de juiste zorg. Ook als het zeer gespecialiseerde zorg moet zijn. We realiseren ons ook dat de jeugdhulp daarvoor heel goed moet worden in triage; het beoordelen van de aard van de problemen en welke hulp nodig is. Want vaak zit er een probleem onder het probleem. En als we dat onderliggende probleem niet zien (wat nog best vaak gebeurt) dan helpt de behandeling –als die al wordt aangeboden- natuurlijk niet.

Wat zijn volgens u de oorzaken dat het aantal jongeren in de jeugdhulp dat zelfmoord pleegt, is gestegen in de afgelopen jaren?
Mogelijk hebben we zeer gespecialiseerde residentiële en klinisch hulp te snel afgebouwd en vervangen door ambulante hulp. Wij zien ook dat de transitie veel overhoop heeft gehaald en dat alles nog niet zo loopt zoals het zou moeten lopen in de jeugdhulp. Toch denken wij dat we veel winst kunnen boeken door betere triage en door meer oog te hebben voor de échte problemen van kinderen. We zullen dat uitleggen.
 
Bij kinderen en jongeren wordt vaak geanticipeerd op hun gedrag, hun ‘gedragsstoornis’. Er wordt ingezet op ‘normaliseren’ van gedrag, leeftijdsadequaat gedrag. Je zou kunnen zeggen: op gewoon doen. Er wordt lang niet altijd gekeken naar de functie van het gedrag. N.a.v. de uitzending zei een kinder- en jeugdpsychiater hier over: “Wat mij betreft is elk gedrag van een kind een oplossing voor een door het kind beleefd probleem. Maar de oplossing die het kind heeft gekozen, wordt door de hulpverlening als een probleem gezien. Dan heeft het kind opeens twee problemen. Het moet vervolgens een oplossing genereren voor het tweede probleem, wat weer door de hulpverlening als een verergering van het probleem wordt gezien. Doordat professionals niet zien dat het gedrag een oplossing is voor een probleem dat het kind heeft, escaleren de problemen steeds verder. De enige vraag die gesteld moet worden is: “Waarom doet dit meisje of deze jongen eigenlijk zo?” Dat vraagt men zich zelden af. Professionals zoeken daarentegen de bijpassende DSM-5 classificatie en passen het bijbehorende protocol toe dat meestal niet werkt bij complexe en ernstige ‘gevallen’. Eigenlijk behandelen we zonder goed te begrijpen hoe de problemen zijn ontstaan.
 
Een andere psychiater zei hierover dat -toen hij met probleemkinderen ging werken– hij er al snel achter kwam dat de levens van de grote meerderheid van deze kinderen gevuld waren met chaos, verwaarlozing en/of geweld. Ze hadden een trauma meegemaakt; ze waren verkracht of getuige geweest van een moord. Wanneer volwassenen met dergelijke psychische problemen kampen, overwegen de meeste psychiaters de diagnose PTSS. Maar bij deze kinderen was dat niet het geval; zij werden behandeld alsof hun traumatische verleden irrelevant was en alsof ze ‘toevallig’ symptomen als depressie, hyperactiviteit, aandachtstoornissen of oppositioneel gedrag hadden ontwikkeld.

Terug naar de suïcides in de jeugdhulp. Niet de suïcidepogingen zijn het probleem, maar het gebrek aan andere oplossingen. We moeten ons afvragen waarom suïcidepogingen vanuit het standpunt van betreffende kinderen een begrijpelijke oplossing is. Kinderen willen meestal niet dood, maar ze willen niet leven zoals ze leven en zien geen andere mogelijkheid hoe wel te leven.
Door meer aandacht te hebben voor de onderliggende problemen en minder te focussen op afwijkend of oppositioneel gedrag, hopen wij dat we kinderen eerder en beter kunnen helpen zodat hun problemen niet steeds verder escaleren en ze steeds hopelozer worden.

Deelt u de mening dat ook het aantal zelfmoordpogingen beter bijgehouden moet worden? Bent u bereid hierover afspraken te maken met de jeugdhulpinstellingen en de Inspectie en hen hierin te ondersteunen?
Ja, wij delen die mening. Het is een afschuwelijke maar belangrijke spiegel voor beleid en praktijk.
 
Bent u bereid om in het door de staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport aangekondigde onderzoek naar het gestegen aantal suïcides, ook onderzoek te doen naar de context van suïcides in de jeugdhulp?
Zie onze antwoorden bij vraag 2 en 3.
 
Hoe kan het dat een groep kwetsbare kinderen, zoals (depressieve) seksueel misbruikte en/of uitgebuite meisjes, geen adequate zorg krijgen?
Zie onze antwoorden bij vraag 2 en 3. Daar willen we nog het volgende aan toevoegen. In de jeugdhulp wordt nog te veel gebruik gemaakt van generieke zorg: one size fits all. Daar willen we vanaf. We zouden ons kunnen laten inspireren door de ziekenhuiswereld waar je voor vrij algemene en veelvoorkomende verrichtingen prima geholpen kunt worden in het streekziekenhuis. Complexe en weinig voorkomende verrichtingen kunnen beter behandeld worden in een academisch ziekenhuis. Of in een gespecialiseerd centrum, zoals het Prinses Máxima Centrum voor kinderoncologie of het Brandwondencentrum in Beverwijk. We realiseren ons dat we in ons jeugdbeleid eigenlijk nauwelijks  oog hebben (gehad) voor de inrichting en instandhouding van dergelijke zeer gespecialiseerde centra. We hopen dat de minister hier de komende tijd aandacht aan wil besteden.

Er worden in ons land al verschillende alternatieven ontwikkeld voor gesloten jeugdzorg (Gezinshuis-plus, high intensive care & high safety voorzieningen). De minister zou deze initiatieven kunnen ondersteunen of een aantal pilots in het leven kunnen roepen die opdracht krijgen om nieuwe vormen van jeugdzorgplus te ontwikkelen, vormen waarbij veiligheid en bescherming op een andere en kindvriendelijke manier worden ontwikkeld, zonder opsluiten, isoleren, down leggen etc.

Hoe beoordeelt u het dat jeugdhulpinstellingen ervaren dat ze deze kinderen niet naar geschiktere plekken kunnen doorplaatsen vanwege financieringsafspraken in het stelsel? Herkent u dit? Zo ja, wat gaat u hieraan doen?
We hopen dat de minister dit vraagstuk zal onderzoeken.
 
Welke acties heeft u ondernomen naar aanleiding van de stelling van de Nationaal rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen dat het belangrijk is dat kwetsbare meisjes direct de juiste zorg krijgen en ze niet in gesloten inrichtingen thuishoren? Wat gaat u op korte en middellange termijn doen?
 Er zijn de afgelopen jaren diverse onderzoeken verschenen die de stelling ondersteunen van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen. Veel van deze onderzoeken laten zien dat meisjes slechter uit de gesloten jeugdzorg komen dan ze er in gaan. Dat is contraproductief en er is dus een hoge urgentie om dit vraagstuk aan te pakken. Wij willen hier de kanttekening maken dat de gesloten jeugdzorg ook voor jongens weinig oplevert en willen enkele cijfers met u delen. Vanaf 2014 neemt het aantal plaatsingen in de gesloten jeugdzorg in absolute zin toe. In de eerste helft van 2017 verbleven 1719 kinderen in de gesloten jeugdzorg. Bij de nieuwe instroom ging het in 43% van de gevallen om meisjes. In de eerste helft van 2016, 2015 en 2014 was het percentage meisjes respectievelijk om 45%, 45% en 42%. Verder kunnen wij u laten weten dat een derde van de kinderen dat instroomt 14 jaar of jonger is (32%). Ondanks allerlei onderzoeken verandert er dus eigenlijk niets. Er belanden meer kinderen in de gesloten jeugdzorg en het aantal meisjes blijft gelijk. Wij vinden het zeer belangrijk om deze tendens om te buigen. Te beginnen bij kwetsbare meisjes.
 
Kortom, we moeten: 1) tegengaan dat jongeren uit de specialistische en de gesloten jeugdzorg levenslang zorgafhankelijk worden, omdat ze niet de juiste zorg hebben gekregen en hun problemen daardoor alsmaar erger werden; 2) er voor zorgen dat kinderen op het juiste moment de juiste hulp krijgen; 3) meer gaan sturen op resultaat in de jeugdhulp.

----- 

1) https://nos.nl/nieuwsuur/artikel/2252605-grote-zorgen-over-suicidepogingen-jongeren-in-gesloten-jeugdzorg.html

Gerelateerde artikelen

Meneer Rutte en collega's, u bent aan zet!

Meneer Rutte en collega's, u bent aan zet!

De kranten staan er vol mee: de nijpende personeelstekorten in de zorg, het onderwijs en andere maatschappelijke sectoren. Hoe lossen we dit probleem op? Dat is een belangrijk vraagstuk voor de komend...

Lees meer

Bloeiend voorbeeld

Bloeiend voorbeeld

De prachtige bloemen, de blauwe lucht, het markante gebouw dat prominent aanwezig is… Deze foto zegt alles waar Fier voor staat. Bloei, schoonheid, een mooi vooruitzicht. En ja, laat het duidel...

Lees meer

Orange the World

Orange the World

Orange the World. Oftewel: maak de wereld oranje. Deze weken zult u zien dat dit gebeurt. Om u heen zult u belangrijke en iconische gebouwen in oranje licht gehuld zien, zoals het gemeentehuis, het Ab...

Lees meer

Zorgen over de jeugdzorg

Zorgen over de jeugdzorg

Op 29 oktober meldde het Noordhollands Dagblad dat de Noord-Hollandse jeugdzorginstelling Parlan naar de rechter stapt om te voorkomen dat de gesloten jeugdzorg naar een instelling van ver buiten de r...

Lees meer