Armoede en schulden

In november 2016 is het project Armoede en Schulden van start gegaan. Voor het project, met een looptijd van 20 maanden, is een subsidie toegekend door het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Het is onderdeel van de regeling ter stimulering van activiteiten die een duurzame bijdrage leveren aan het tegengaan van armoede en schuldenproblematiek. Fier vindt dit een belangrijk thema en zet zich hier voor in. Fier draagt haar steentje bij door zich te richten op de rol van armoede en schulden in de (gewelds)hulpverlening. Het doel van het project is tweeledig. Ten eerste beoogt het project maatschappelijk bewustzijn te creëren voor de penibele financiële situaties waar slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties zich soms in bevinden. Ten tweede richt het project zich op  het ontwikkelen van een nieuwe, innovatieve werkwijze of vorm van (financiële) dienstverlening om de problematiek gericht en duurzaam het hoofd te kunnen bieden.
 

Armoede en schuldenproblematiek

Aanleiding van het project waren signalen uit de cliëntenraad dat veel cliënten bij Fier zich bevinden in een knellende financiële situatie. Dit kan verschillende oorzaken hebben. Cliënten komen bijvoorbeeld als gevolg van stress door traumatische life-events in de financiële problemen. Door de stress hebben de cliënten geen overzicht meer in hun financiële situatie of ‘vergeten’ om hun rekeningen te betalen. Ook kan het zijn dat cliënten slachtoffer zijn van financieel geweld (uitbuiting) door hun (ex-)partner of ouders. Sommige cliënten worden financieel niet ondersteund door hun ouders waardoor ze onder de armoedegrens komen of worden ‘gebruikt’ om bijvoorbeeld abonnementen of leningen af te sluiten. Andere cliënten komen uit een milieu waar een ‘cultuur van armoede’ heerst, waardoor zij niet goed met geld om leren gaan of niet worden gestimuleerd om te studeren of te werken. Tot slot kan het voorkomen dat cliënten door veranderingen van hun  leef- en inkomenssituatie als gevolg van traumatische life-events in de schulden of onder de armoedegrens terecht komen. Voor cliënten die gevlucht zijn voor het geweld lopen vaste lasten nog vaak door, of heeft de verandering van situatie invloed op toeslagen en uitkeringen.

De lastige financiële situatie wordt vaak verergerd door de stress die cliënten ervaren door traumatische gebeurtenissen, de veranderende woonsituatie en de ‘paarse krokodillen’(onnodige bureaucratie en regelzucht) in wet- en regelgeving. Door de financiële problematiek worden de cliënten voor, tijdens en na het zorgtraject op diverse leefgebieden belemmerd om volledig te kunnen participeren in de samenleving. Daarnaast blijkt het vaak lastig om de ‘cultuur van armoede’ die in de familie zit te doorbreken. Veel recente studies laten zien dat deze problematiek intergenerationeel overdraagbaar is. Ze bedreigen niet alleen de ontwikkeling van onze cliënten, maar van hele generaties. Deze problemen blijven echter (vaak) onzichtbaar voor de hulpverleners. Cliënten schamen zich voor armoede en schulden, waardoor zij er niet over beginnen. Ook komt het voor dat cliënten geen inzicht hebben in hun financiële situatie waardoor nieuwe schulden ontstaan of boetes oplopen. Hulpverleners zitten hierdoor vaak met hun handen in het haar. Deze onzichtbare ‘sluipmoordenaars' proberen we aan het licht te brengen om zodoende de cliënt en hulpverlener weer perspectief te bieden en intergenerationele overdracht te kunnen doorbreken.

Het project

Het project bestaat uit een aantal onderdelen, waarin zowel cliënten, medewerkers als professionals een belangrijke rol spelen.
Allereerst worden 40 cliënten geïnterviewd en worden 40 cliënten voor lange tijd tijdens (en na) hun behandeling bij Fier gevolgd. Op die manier wordt inzicht verkregen in het ontstaan en verloop van de financiële situatie. Door de financiële levensverhalen van cliënten te beschrijven wordt inzicht gegeven in de diversiteit en complexiteit van de (vaak schrijnende) situaties die we tegenkomen in de (gewelds)hulpverlening en de rol die traumatische life-events daarin hebben gespeeld (met name geweld in afhankelijkheidsrelaties).
Om een nieuwe, innovatieve werkwijze of vorm van (financiële) dienstverlening te ontwikkelen, wordt actieonderzoek uitgevoerd. De 40 cliënten die worden gevolgd, worden tevens (extra) intensief geholpen bij het verminderen van de problematiek om zodoende good practices te kunnen onderscheiden. Daarnaast wordt er met hulpverleners, experts en professionals in de keten (bijvoorbeeld gemeenten en schuldeisers) gesproken en getracht gezamenlijk te komen tot (mogelijke) oplossingen.
 
Alle bevindingen van het project worden gebundeld in een handboek over armoede en schulden in de context van de (gewelds)hulpverlening. Het boek bevat zowel beschrijvingen van de casussen als de geleerde lessen van het actieonderzoek en een daaruit voortvloeiende (integrale en multidisciplinaire) werkwijze voor zowel de (gewelds)hulpverlening als voor instanties (bijvoorbeeld gemeenten en schuldeisers) die met deze doelgroep te maken krijgen. Dit handboek wordt in juni 2018 verwacht.